Przewodnik po elektronicznych zasobach językowych dla polonistów

DS: Dobry słownik

oprac. Łukasz Szałkiewicz, Artur Czesak, Sebastian Żurowski

Forma dostępu: online, https://dobryslownik.pl/

Wymogi techniczne: dostęp częściowo płatny z koniecznością założenia konta i logowania się.

Zawartość: DS to, jak informują redaktorzy, popularnonaukowy serwis mający naukowe podstawy, a ściśle mówiąc, baza poprawnej polszczyzny łącząca informacje podawane zwykle w odrębnych słownikach i poradnikach, takich jak: słownik ogólno-definicyjny, ortograficzny, fleksyjny, frazeologiczny, poprawnej polszczyzny, wymowy, dobrego stylu i kolokacji, wyrazów obcych czy nazw własnych itp. W ramach portalu DS można także skorzystać z poradni językowej, kompendium dobrej polszczyzny oraz przeczytać poświęcone językowi wpisy na blogu. 

Dostęp darmowy do DS obejmuje: definicje poszczególnych haseł, słownik ortograficzny, słownik synonimów i wyrazów bliskoznacznych, przykłady użycia. Dostęp płatny jest poszerzony o słownik poprawnej polszczyzny, reguły językowe (w tym zasady pisowni, będące nowym opracowaniem z komentarzami) oraz zapis poprawnej wymowy, wyszukiwarkę uwzględniającą przybliżoną wymowę, a także takie słowniki, jak: słownik odmiany i wymowy imion i nazwisk obcych używanych w polszczyźnie, słownik wyrazów przeciwstawnych oraz słownik wyrazów mylonych. Możliwe jest także (w wersji odpłatnej) zgłaszanie wątpliwości językowych i haseł do opracowania. 

Na strukturę artykułu hasłowego w DS składają się: (1) definicja, (2) istotne informacje poprawnościowe, (3) lista synonimów (leksemów tożsamych znaczeniowo wraz z kwalifikatorami), (4) lista wyrazów bliskoznacznych (podobnych znaczeniowo wraz z kwalifikatorami), (5) autentyczne przykłady użyć, (6) sieć słów (wyrażenia powiązane z opisywanym wyrazem; wyrazy pokrewne i kolokacje), (7) ciekawostki językowe, (8) gramatyka (informacja o części mowy, odmienności leksemu; wyliczenie wszystkich form fleksyjnych bez podawania nazw kategorii gramatycznych, takich jak przypadek, liczba, rodzaj, czas, tryb itd.). Zaznaczmy, że informacja fleksyjna wygląda w DS następująco. Dla rzeczowników odmiana podawana jest zgodnie z przyjętą ogólnie kolejnością poszczególnych przypadków, bez podawania ich nazw czy pytań diagnostycznych, lecz ze zdaniową informacją kontekstową, np. ten blog, nie widzę tego bloga (rzadziej blogu), przyglądam się temu blogowi itd. Jeśli zaś chodzi o odmianę przymiotników, zaimków, liczebników czy czasowników, to podawana jest ona w formie wyliczenia zgodnie z układem alfabetycznym poszczególnych liter w formie fleksyjnej, np. pisać; pisali; pisaliby; pisalibyście; pisalibyśmy; pisaliście; pisaliśmy; pisał; pisała; pisałaby; pisałabym; pisałabyś; pisałam; pisałaś; pisałby itd. (zob. https://dobryslownik.pl/slowo/pisa%C4%87/38484/0/). W ramach opisywanego portalu samodzielnie funkcjonuje również słownik poprawnej polszczyzny, notujący ok. 4,3 tys. haseł (w obrębie których podaje się wyjaśnienia związane z poprawnością danego hasła czy znaczenia, interpunkcją, ortografią, odmianą oraz wymową). 

Z kolei kompendium dobrej polszczyzny zawiera: (1) reguły językowe i zasady pisowni (łącznie ponad 350 reguł m.in. z zakresu etykiety językowej, odmiany, skracania, wymowy, interpunkcji, pisowni z łącznikiem, edycji tekstu, słowotwórstwa oraz transkrypcji i transliteracji), (2) ciekawostki (ponad1400) będące prezentacją interesujących, a także żartobliwych opowieści, np. na temat pochodzenia wyrazów czy wyrażeń bądź historii dawnych form. Ponadto w ramach portalu prowadzony jest blog o tytule Szałowy żurek u Artura. Językowe kąski na talerzu, na którym są zamieszczone głównie teksty poświęcone frapującym zagadnieniom z kultury języka, funkcjonowaniu samego DS oraz prowadzi się poradnię językową (w ramach której można zgłosić zarówno swoje wątpliwości językowe, jak i hasło do opracowania w słowniku). 

Możliwości i ograniczenia korzystania z zasobów: możliwość zaawansowanego wyszukiwania danych w bazie^¹. System umożliwia wyszukiwanie haseł z poziomu okienka dialogowego po wpisaniu konkretnego wyrazu lub frazy, dowolnej formy fleksyjnej danego wyrazu lub frazy, ciągu początkowych liter (system automatycznie wyszukuje hasła najbardziej zbieżne z danym ciągiem znaków). Istnieje także możliwość ograniczenia przeszukiwania DS do wyszukiwania tylko: (a) w hasłach, (b) według przybliżonej wymowy, (c) w regułach językowych, (d) w Słowniku poprawnej polszczyzny, (e) w ciekawostkach. 

Dla Słownika poprawnej polszczyzny, wybranego oddzielnie, możliwe jest wyświetlenie pełnej listy alfabetycznej haseł (jeśli klikniemy w poszczególne litery i będziemy przesuwać pasek stron). 

Dodatkowe możliwości oprogramowania: wybór w okienku dialogowym między klawiaturą ekranową a klawiaturą znaków diakrytycznych, liczne hiperłącza, możliwość połączenia własnego konta w portalu DS z profilem facebookowym. 

Inne wersje elektroniczne online: możliwość pobrania z bazy DS Słownika synonimów i wyrazów bliskoznacznych w wersji tekstowej, do programów: KWord, Apache OpenOffice, Libre Ofiice oraz do edytora Emacs (zob. https://dobryslownik.pl/pobierz/).