Przewodnik po elektronicznych zasobach językowych dla polonistów

WSJP PAN: Wielki słownik języka polskiego PAN

(2007–praca w toku^¹)

Forma dostępu: online, https://wsjp.pl/

Wymogi techniczne: pełny dostęp bez konieczności założenia konta i logowania się.

Rodzaj wydania elektronicznego: słownik prymarnie elektroniczny (brak wcześniejszych wydań drukowanych i elektronicznych).

Zawartość: WSJP PAN to zespołowy projekt leksykograficzny w trakcie realizacji (rozpoczęty w 2007 r.), którego koordynatorem jest Instytut Języka Polskiego PAN, a kierownikiem Pracowni Wielkiego Słownika Polskiego IJP PAN oraz redaktorem naczelnym – Piotr Żmigrodzki. Ponadto członkami komitetu redakcyjnego są obecnie: Barbara Batko-Tokarz, Jakub Bobrowski, Anna Czelakowska, Maciej Grochowski, Renata Przybylska, Jadwiga Waniakowa, Katarzyna Węgrzynek, zob. https://wsjp.pl/page/autorzy). W WSJP PAN opisuje się słownictwo poświadczone w tekstach źródłowych od 1945 r. do dziś, w dużej mierze opierając się na danych korpusowych. Słownik liczy obecnie ponad 84 tys. artykułów hasłowych^² (zob. Żmigrodzki 2022: 131). Na stronie WSJP w ramach Wstępu udostępnia się następujące informacje: omówienie historii słownika, zasady jego opracowania, instrukcję korzystania ze słownika (zob. ikonka – znak zapytanie w prawym górnym rogu) oraz bibliografię (publikacje dotyczące WSJP). Możliwe jest także bezpośrednie przejście do Słownika tematycznego, który ma swój własny interfejs (zob. szczegółowy opis ST WSJP PAN, online: https://wsjp.pl/slownik_tematyczny).

Maksymalna mikrostruktura hasła w WSJP PAN obejmuje: (1) wyraz hasłowy, (2) identyfikator znaczenia (tylko w wypadku hasła wieloznacznego; zwykle jedno lub dwa słowa, które mają ułatwić użytkownikowi wybór interesującego go znaczenia), (3) definicję, (4) kwalifikator (informacja o nacechowaniu wyrazu chronologicznym, frekwencyjnym, stylistycznym bądź specjalistycznym czy też o zasięgu geograficznym lub środowiskowym), (5) kwalifikację tematyczną, (6) relacje znaczeniowe, (7) połączenia z innymi wyrazami i (8) cytaty, a także (9) odmianę danego wyrazu (prezentowaną w sposób bezpośredni i całościowy, obejmujący wszystkie formy fleksyjne), (10) składnię, (11) informację normatywną, (12) noty o użyciu oraz (13) chronologizację (informację o notowaniu wyrazu w innych słownikach dawnych i współczesnych), (14) warianty (ortograficzne, fonetyczno-ortograficzne, fleksyjne), (15) pochodzenie, (16) wymowę, (17) odesłania do frazeologizmów i przysłów. WSJP PAN jest więc słownikiem, który zbiera i integruje wiedzę na temat danego wyrazu opracowywaną dotychczas w odrębnych dziełach leksykograficznych; WSJP to połączenie słownika ogólno-definicyjnego ze słownikiem m.in. fleksyjnym, składniowym, tematycznym, frazeologicznym, poprawnościowym czy etymologicznym, ale także słownikiem wymowy, kolokacji, synonimów i antonimów (zob. Żmigrodzki, Bańko, Batko-Tokarz i in. 2018; Żmigrodzki 2022). Jasny, bezpośredni, nieprzeładowany terminologią językoznawczą sposób prezentacji danych językowych w WSJP PAN powoduje, że jest on czytelny i funkcjonalny dla użytkowników, także tych niezaawansowanych czy niebędących lingwistami.

Możliwości i ograniczenia korzystania z zasobów: możliwość bardzo zaawansowanego wyszukiwania danych w bazie. Oprogramowanie pozwala mianowicie na: kopiowanie fragmentów lub całego tekstu artykułów hasłowych oraz wyświetlanie i drukowanie całego hasła w standardowym układzie, takim jak w książce (zob. ikonka „Pokaż wszystko" na dole strony). Ponadto możliwe jest przeszukiwanie słownika z poziomu dwóch okienek dialogowych: (1) znajdującej się po lewej stronie wyszukiwarki a fronte, którą można zmienić na układ haseł a tergo – możliwe jest automatyczne przechodzenie do hasła po wpisaniu określonego ciągu jego początkowych bądź końcowych liter, jak też przeglądanie pełnej listy haseł w porządku alfabetycznym, (2) wyszukiwarki głównej – możliwe jest wyszukiwanie haseł po wpisaniu danego leksemu czy dowolnej formy fleksyjnej jakiegoś wyrazu (zostaną odnalezione wszystkie hasła, łącznie z frazeologizmami i przysłowiami, zawierające jakąkolwiek formę fleksyjną tego leksemu). Istnieją też opcje bardziej zaawansowane: (1) przeszukiwania poszczególnych elementów hasła pod kątem występowania danej formy fleksyjnej, (2) wyszukiwania haseł (znaczeń) zawierających dany ciąg liter w wybranych elementach artykułu hasłowego (w formie hasłowej, w cytatach, w definicji, w kolokacjach) oraz (3) wprowadzenia ograniczeń wyszukiwania pod względem typu hasła, kwalifikatorów, pochodzenia z języków obcych, przypisania do kategorii, podkategorii czy pozycji tematycznej oraz charakterystyki gramatycznej.

Dodatkowe możliwości oprogramowania: liczne hiperłącza (zwłaszcza pozwalające na szybkie przejście do haseł powiązanych) i wizualizacje; możliwość przełączenia się na profil WSJP PAN w mediach społecznościowych; dostosowywanie się strony do rozmiaru okna przeglądarki, w tym do ekranu telefonu komórkowego lub tabletu.